Termini

 

                                                     13

Uz pojam svesti se, pored nesvesnog i svesnog, vezuje i mnostvo drugih termina kao na primer, podsvesno, nadsvesno, id, ego, super-ego, itd. Mnogi od tih termina još uvek nisu dovoljno jasni, i pored toga što se često koriste u svakodnevnom govoru. To se naročito odnosi na termin nesvesnog. Sigmund Frojd nesvesno odredjuje kao nepoznato, ali suštinsko u svesti, dok svesno predstavlja kao poznato i pojavno. On za nesvesno kaže: „Nesvesno je veći krug koji u sebe obuhvata onaj manji krug svesnog.“

Kao i sledeće: „Nesvesno je ona stvarana psihička realnost, nama po svojoj unutrašnjoj prirodi isto tako nepoznata kao i realnost spoljnog sveta, i ono nam je u svesnim podacima isto tako nepotpuno dato kao i spoljni svet u podacima čulnih organa.“

Mada su termini svest i svesnost veoma bliski, izmedju njih ipak postoji znacajna razlika. Termin svest je opšti pojam koji obuhvata i svesno i nesvesno. Svesni nivo su misli, a nesvesni osecanja. Dakle, svesno ili svesnost je uži pojam od svesti pošto predstavlja samo jednu od razlika svesti ili samo proces mišljenja.

Osecanja imaju karakteristiku intenziteta (snage) ili nerazumljive svesne sazetosti, za razliku od misli koje se manifestuju kao neprestana svesna aktivnost, razlozenost i individualizacija. Osecanja predstavljaju koncentrisano jedinstvo misaonih razlika, pa su zato nesvena. Ona su sustina buduce aktivnosti misli ili svesnog nivoa. Onog momenta kada osecanja dostignu kulminaciju sazetosti ili snage ona brsnu, tj. ekspanziraju u razlicite, individualne misli. Takva individualnost (razlicitost) misli omogućava njihovu stalnu interakciju ili aktivnost sto doprinosi njihovoj razumljivosti.

Frojd je u domenu nesvesnog ili osecanja uocio delovanje dva protivrecna nagona koja imaju različit i specifičan efekt na telo i misli. On ih je okarakterisao kao Tanatos (bog smrti) i Eros (bog ljubavi) prema uzoru na grcku mitologiju. Tanatos je usko vezan uz telo ili otudjenu individualnost, haos, nasilje, mrznju, okrutnost, besmisao, destrukciju, unistenje ili smrt. Eros je nagon zivota, reda, smisla, skladnog zajednistva, konstruktivnosti ili ljubavi.

Poznato je da je on pridavao preteran znacaj seksualnosti pa je libido vezivao uz Eros. Medjutim, oba ova nagona ipak svrstava u nesvesno. Pored nesvesnog sve cesce se mogu cuti i termini podsvesnog kao i nadsvesnog. Sta ti termini znace i kako bi se mogli okarakterisati?

Ti termini imaju svoju osnovu upravo u Frojdovoj podeli nesvesnog na Tanatos i Eros ili njegovom uocavanju protivrecnih nagona. Tanatos je najnizi, primitivni nagon besmisla ili haosa koji se nalazi ispod svesnog nivoa pa, se shodno tome oznacava kao podsvesno. Eros je naprotiv, iznad svesnog ili intelektualnog nivoa, pa se zato naziva nadsvesni nivo. On je sama srz svesti ili potencijal smisla i konstruktivnog/duhovnog razvoja. Dakle, podsvesno, svesno i nadsvesno se odnose na razlicite nivoe svesti.

Ocigledan dokaz postojanja podsvesnog i nadsvesnog nivoa u svesti ljudi se najbolje može zapaziti kroz njihove različite reakcije na telesna zadovoljstva. Nisu svi ljudi podjednako motivisani telesnim zadovoljstvom. Ljudi sa zaostalim duhovnim razvojem se iskljucivo rukovode telesnim porivima bez obzira na moralne principe ili stetne posledice po druge. Ljudi s visim stepenom duhovnog razvoja nisu ograniceni samo licnim, telesnim zadovoljstvima, vec imaju obzir i prema potrebama drugih. Oni se rukovode moralnim principa zajednistva cime primitivno, telesno zadovoljstvo podredjuju višim idealima i zadovoljstvima duhovnog. Bez nadsvesnog, duhovnog nivoa takva reakcija ljudi jednostavno ne bi bila moguca.

Frojdovo skretanje paznje na nesvesni nivo u mnogome je doprinelo boljem razumevanju svesti. Nista manje nije znacajna ni njegova struktura licnosti. Po njemu licnost u sebi sadrzi razlike u vidu id-a, ega i superega. On za id kaze sledeće:

It is the dark, inaccessible part of our personality, what little we know of it we have learnt from our study of the dream-work and of the construction of neurotic symptoms, and most of this is of a negative character and can be described only as a contrast to the ego. We all approach the id with analogies: we call it a chaos, a cauldron full of seething excitations… It is filled with energy reaching it from the instincts, but it has no organisation, produces no collective will, but only a striving to bring about the satisfaction of the instinctual needs subject to the observance of the pleasure principle.“

Contains everything that is inherited, that is present at birth, is laid down in the constitution ― above all, therefore, the instincts, which originate from the somatic organisation, and which find a first psychical expression here (in the id) in forms unknown to us.“

Ego je svesni, intelektualni deo licnosti kojim se formira identitet. On se nalazi pod stalnim pritiskom, jer nastoji da pravi kompromis izmedju protivrecnih zahteva id-a i superega, cime dolazi do stvaranja unutrsanjeg konflikta. Superego je delimično svestan, a delimično nesvestan. On teži savršenosti te motri na niže, divlje nagone id-a kao i sebične nagone ega. Predstavljen je kao kruta savest formirana po društvenim normama ili kao neuorotična savest formirana u periodu detinjstva pod uticajem roditelja.

Frojd nije u dovoljnoj meri povezao strukturu licnosti s nesvenim nivoom ili dao objasnjenje zbog cega dolazi do formiranja takve strukrure. Za to takodje postoji razlog i objasnjenje koje zahteva izmenu termina. Zbog toga cu termine id i superego, zameniti terminima pod-ego i nad-ego. S tim, sto pod-ego zadrzava karakteristike id-a, dok se nad-ego razlikuje od superega. Mada se nad-ego takodje rukovodi savescu, sama koncepcija savesti i njen uticaj na razvoj svesnog nivoa se razlikuje od Frojdove koncepcije super-ega, što će kasnije biti objašnjeno. Pored njih, uvescu novi termin Polusveni ego koji ima dosta zajednickog sa Frojdovim super-egom.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s